Digitale geletterdheid: hoe breng je het in de praktijk?
Redactie
Tablets in de kleutergroep, chatgroepen in groep 6, kunstmatige intelligentie in het onderwijs: onze samenleving verandert sneller dan ooit. Vroeger hielden kinderen een spreekbeurt met informatie uit een encyclopedie. Nu vraagt de wereld van vandaag dat ze leren omgaan met een oneindige stroom aan digitale informatie.
Digitale geletterdheid is daarom een noodzaak. Juist daarom besteedt Nissewijs hier liever vandaag dan morgen aandacht aan. Door te investeren in kennis en bewustwording in het onderwijs op al onze scholen.
In samenwerking met de Rolf groep volgden collega's van Nissewijs een incompany-opleiding tot Digitale Geletterdheid Expert. Jeffrey van Dijk, leerkracht bij De Vuurvogel en specialist digitale geletterdheid, en Annette Mfuidiman - van der Peet, onderwijsadviseur bij de Rolf groep vertellen over het belang van deze stap.
Wat betekent digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid is een verzamelnaam voor vaardigheden die kinderen helpen om bewust, creatief en doelgericht met technologie om te gaan. Het gaat niet alleen om veilig online zijn, maar ook om je goed voorbereiden op de toekomst. Annette somt de belangrijkste op:
- Leren met technologie: hoe helpt technologie je om informatie te onderzoeken, samen te werken, problemen op te lossen of iets te ontwerpen?
- Slim omgaan met informatie en media: wat is betrouwbaar, wat niet, en hoe gebruik je informatie op een goede manier?
- Creatief denken en maken: van het maken van presentaties en filmpjes tot het ontwerpen van oplossingen of eenvoudige programma’s.
- Bewust online gedrag: hoe communiceer je met respect, en hoe ga je om met sociale druk of cyberpesten?
- Veiligheid, privacy en balans: wat deel je wel en niet, hoe bescherm je jezelf online en hoe combineer je online en offline leren?
Een nieuwe basisvaardigheid
Taal en rekenen: waar zouden leerlingen zijn zonder deze basisvaardigheden? Ze zijn onmisbaar. Máár net zo cruciaal is digitale geletterdheid, volgens de overheid. Daarom behoort het sinds 2025 tot het lijstje van basisvaardigheden. Met goede reden.
Digitale geletterdheid gaat over meer dan techniek. Het gaat over kritisch nadenken, bewust communiceren en veilig bewegen in een wereld vol technologie. “En dat vraagt ook iets van ons als leerkrachten,” vult Jeffrey aan. “We moeten als onderwijscollega's meegroeien, zodat we kinderen kunnen begeleiden en ze leren hoe ze ergens mee omgaan.”
Verantwoord opgroeien met schermen
Bij Nissewijs begint digitale geletterdheid al bij de jongste leerlingen. Jeffrey lacht: “Een peuter die een vormenstoof gebruikt, is eigenlijk al bezig met data-analyse. En als kleuters foto’s maken of een recept volgen, leren ze al programmerend denken. Ze doen het spelenderwijs, zonder dat ze het doorhebben.”
Annette vult aan: “Het gaat om bewust omgaan met wat je doet. Als leerkracht kun je dat bewustzijn stimuleren, bijvoorbeeld door te praten over wat kinderen online zien of doen. Zo maak je technologie bespreekbaar en veilig.” Zelfs de kleinste momenten worden zo leermomenten. “Als ik het digibord vergrendel en een kind vraagt om mijn wachtwoord, dan praat ik daarover,” zegt Jeffrey. “Wat betekent een wachtwoord? Waarom is het privé? Op zo’n moment leren kinderen iets wat ze de rest van hun leven nodig hebben.”
“We leiden kinderen op tot burgers die zich staande kunnen houden in de wereld van vandaag. Daar hoort digitaal vaardig zijn gewoon bij."
Waarom is dit belangrijk voor leerlingen?
Digitale geletterdheid is een voorwaarde om nú mee te kunnen en een onmisbare vaardigheid om dat in de toekomst zo te houden. “We leiden kinderen op tot burgers die zich staande kunnen houden in de wereld van vandaag,” zegt Jeffrey. “Daar hoort digitaal vaardig zijn gewoon bij.”
Annette ziet ook een belangrijke sociale kant: “Niet elk kind groeit op met dezelfde digitale middelen. Door digitale geletterdheid structureel in het onderwijs te verankeren, verkleinen we die kloof. Bovendien helpt het kinderen om kritisch te denken, samen te werken en met elkaar in gesprek te blijven; vaardigheden die ze hun hele leven nodig hebben.”
Opleiden en kennis vergaren
Om die stap te zetten, volgden een selecte groep leerkrachten van Nissewijs een intensief opleidingstraject. De Rolf groep verzorgde deze incompany-opleiding van februari tot en met november 2025. Deze groep werd opgeleid tot de digitale geletterdheidsspecialisten, de zogeheten kartrekkers. Ze leerden wat digitale geletterdheid inhoudt, en hoe ze hierin het voortouw nemen.
Daarnaast was er ook nog een tweede spoor verwerkt in de opleiding van de Rolf groep, voor álle medewerkers. Dit spoor richt zich meer op de inhoudelijke kennis over digitale geletterdheid. Zo zorgen we ervoor dat iedereen dezelfde basiskennis heeft, terwijl de kartrekkers helpen om die kennis ook echt door te voeren binnen de scholen.”
Jeffrey is één van die kartrekkers. Hij helpt collega’s bij De Vuurvogel bewust te worden van wat ze al doen en waar nog kansen liggen. “Ik loop geregeld mee in klassen en laat zien dat digitale vaardigheden vaak al in het lesaanbod zitten. Dat inzicht motiveert: digitale geletterdheid is geen extra taak, maar iets wat we al doen.” Daarnaast organiseert Jeffrey korte workshops en teammomenten om samen praktijkvoorbeelden te delen.
De leerkracht als gids
Niet iedere leerkracht voelt zich meteen thuis in de digitale wereld, en dat hoeft ook niet. “Je hoeft geen ICT-expert te zijn om digitale geletterdheid te geven,” benadrukt Annette. “Als je weet wat goed onderwijs is, kun je kinderen begeleiden in hoe ze leren omgaan met technologie. Jij bent de gids die kaders biedt en veiligheid schept.”
Jeffrey ziet het als een gezamenlijke ontdekkingstocht: “Het gaat om nieuwsgierigheid, niet om perfectie. De een pakt het sneller op dan de ander. Als specialist probeer ik de drempel te verlagen en collega’s mee te nemen. Uiteindelijk groeit het enthousiasme vanzelf en dat werkt als een olievlek binnen de school en de organisatie.”
Met vol vertrouwen vooruit
Onderwijs gaat over veel meer dan kennis overdragen. Het gaat over kinderen helpen mens te zijn in een wereld die steeds digitaler wordt. Digitale geletterdheid is daarin geen doel op zich, maar een manier van denken, en verantwoordelijkheid nemen voor die verandering.
“De digitale wereld verandert sneller dan ooit, en dat blijft spannend” zegt Jeffrey. “Maar wat hetzelfde blijft, is ons geloof in het kind. Als wij ze leren om met aandacht, nieuwsgierigheid en kritisch de wereld tegemoet te treden, dan hebben we al veel terrein gewonnen.”
